Giá vàng là một trong những tài sản được theo dõi sát sao nhất trên thị trường tài chính toàn cầu, vừa đóng vai trò hàng hóa, vừa mang tính chất của một dạng tiền tệ. Trong hệ thống định giá hiện đại, giá vàng giao ngay thường được niêm yết trên các nền tảng tài chính dưới ký hiệu XAU/USD, được xem là mức giá tham chiếu quan trọng trong hoạt động đầu tư, thương mại và dự trữ toàn cầu, phản ánh giá trị của vàng khi quy đổi sang đồng đô la Mỹ tại một thời điểm cụ thể. Cùng Golden Fund tìm hiểu về cơ chế hình thành giá vàng giao ngay toàn cầu ngay sau đây.
Giá vàng giao ngay được hình thành thông qua một cơ chế phức tạp với nhiều tầng nấc đan xen. Để hiểu đúng bản chất của mức giá này, cần nhìn nó như mức giá cân bằng được hình thành trong hệ thống tài chính toàn cầu, nơi hoạt động giao dịch vàng vật chất, báo giá của các ngân hàng lớn, thị trường phái sinh và các chiến lược kinh doanh chênh lệch giá liên tục tác động và điều chỉnh lẫn nhau theo thời gian thực.
Giá vàng giao ngay là gì?
Trong thị trường tài chính quốc tế, giá vàng giao ngay thường được biểu thị dưới dạng XAU/USD, một quy ước định giá trong đó XAU là mã tiền tệ đại diện cho một troy ounce vàng (khoảng 31,1 gram vàng), còn USD là đồng tiền định giá, theo chuẩn được sử dụng rộng rãi bởi các ngân hàng và tổ chức tài chính toàn cầu. Về mặt lý thuyết, vàng giao ngay (spot gold) là vàng được mua bán với thời hạn giao hàng gần như ngay lập tức, theo thông lệ quốc tế là T + 2 (giao hàng sau hai ngày làm việc). Cách định nghĩa này dễ tạo cảm giác rằng mỗi biến động của giá XAU/USD đều gắn liền với việc một lượng vàng vật chất nào đó đang được trao tay. Trên thực tế, điều này chỉ đúng trong một phần rất nhỏ các giao dịch.
Trong thị trường hiện đại, phần lớn các giao dịch liên quan đến XAU/USD không dẫn tới việc giao nhận vàng vật chất. Thay vào đó, XAU/USD hoạt động như một đơn vị định giá chuẩn, tương tự như một tỷ giá tiền tệ. Nó cho biết thị trường toàn cầu đang sẵn sàng định giá một ounce vàng ở mức bao nhiêu đô la Mỹ tại thời điểm đó.
Quan trọng hơn, không tồn tại một “sàn vàng giao ngay trung tâm” nơi mọi giao dịch vàng vật chất đều được khớp lệnh. Giá XAU/USD không phải là giá do một cơ quan công bố, cũng không phải giá của một thỏi vàng cụ thể, mà là giá tổng hợp được hình thành liên tục từ mạng lưới giao dịch phi tập trung (OTC), chủ yếu xoay quanh thị trường vàng London, kết hợp với ảnh hưởng rất lớn từ thị trường phái sinh. Nói cách khác, giá vàng giao ngay là giá tài chính của vàng, chứ không thuần túy là giá của kim loại vật lý.
>> Xem thêm: Vai trò phòng vệ của vàng trước các bất ổn địa chính trị hiện đại
Nền tảng hình thành mức giá toàn cầu
Một điều kiện tiên quyết để vàng có thể được giao dịch toàn cầu với một mức giá thống nhất là chuẩn hóa về chất lượng. Nếu mỗi thỏi vàng có độ tinh khiết khác nhau, trọng lượng không đồng nhất, phương pháp tinh luyện khác nhau, chi phí lưu kho và vận chuyển khác nhau, hay mức độ được thị trường chấp nhận khác nhau, thì việc so sánh và quy đổi giá trị giữa các giao dịch sẽ trở nên rất phức tạp, thậm chí là không thể. Trong bối cảnh đó, việc hình thành một mức “giá vàng thế giới” thống nhất để làm chuẩn tham chiếu cho thị trường toàn cầu gần như là điều bất khả thi.
Tiêu chuẩn được chấp nhận rộng rãi nhất trong thị trường vàng giao ngay là London Good Delivery, do Hiệp hội Thị trường Vàng London (LBMA) quản lý. Theo tiêu chuẩn này, vàng đủ điều kiện giao dịch phải đáp ứng các yêu cầu khắt khe: độ tinh khiết tối thiểu 99,5%, trọng lượng thỏi khoảng 400 troy ounce (xấp xỉ 12,4 kg), được sản xuất bởi các nhà tinh luyện nằm trong danh sách được LBMA công nhận và mỗi thỏi đều có số seri, dấu xác nhận rõ ràng.
Chính nhờ sự chuẩn hóa này, một ounce vàng được giao dịch tại London, New York hay Zurich về bản chất là tương đương nhau về giá trị. Thị trường không cần phải định giá lại chất lượng mỗi lần giao dịch và vàng trở thành một loại tài sản có thể lưu chuyển toàn cầu với chi phí thông tin gần như bằng không. Điều này giải thích vì sao giá vàng giao ngay có thể biến động từng giây: thị trường đang giao dịch một chuẩn giá, chứ không phải từng thỏi vàng riêng lẻ.
Trong thực tế, giá vàng giao ngay được hình thành như thế nào?
Căn bản của cơ chế hình thành giá vàng giao ngay nằm ở thị trường OTC, đặc biệt là thị trường vàng London. Tại đây, các ngân hàng lớn đóng vai trò market makers (nhà tạo lập thị trường), liên tục báo giá mua và giá bán cho vàng giao ngay. Các market makers này bao gồm những tổ chức tài chính hàng đầu thế giới như JPMorgan, HSBC, UBS, Goldman Sachs… Họ không “dự đoán” giá vàng theo nghĩa thông thường, mà thực hiện chức năng cốt lõi là cung cấp thanh khoản cho thị trường. Bất cứ lúc nào, họ cũng sẵn sàng đứng ra mua vàng từ người bán hoặc bán vàng cho người mua, với một mức chênh lệch giá nhỏ (spread).
Việc mua bán liên tục này không nhằm mục tiêu đầu cơ hay nắm giữ nhằm kiếm lợi nhuận, mà nhằm duy trì hoạt động của thị trường, lợi nhuận của họ đến từ chênh lệch giá. Market makers không chấp nhận giao dịch ở mọi mức giá, mà đóng vai trò là bên liên tục báo giá mua và bán trong một biên độ nhất định; chính sự điều chỉnh liên tục của các mức giá này trước cung - cầu thị trường đã góp phần hình thành giá vàng giao ngay tại mỗi thời điểm. Rủi ro giá phát sinh trong quá trình đó thường được các market makers trung hòa bằng các công cụ khác, đặc biệt là hợp đồng tương lai và quyền chọn. Nhờ vậy, dù giá vàng có biến động mạnh, thị trường vẫn luôn có người đứng ra báo giá.
Chính sự cạnh tranh giữa các market makers trong việc cung cấp mức giá tốt nhất đã tạo nên giá vàng giao ngay tại từng thời điểm. Giá XAU/USD mà nhà đầu tư nhìn thấy thực chất là điểm cân bằng tạm thời giữa vô số báo giá mua - bán trong hệ thống này.
Vai trò của giá tương lai
Trong hệ thống tài chính hiện đại, giá hợp đồng tương lai vàng (gold futures), đặc biệt trên sàn COMEX thường đóng vai trò dẫn dắt kỳ vọng của thị trường. Thị trường futures có những đặc điểm khiến nó trở thành nơi hình thành kỳ vọng giá hiệu quả nhất: thanh khoản rất lớn, khả năng sử dụng đòn bẩy và phản ứng cực nhanh với các thông tin vĩ mô như lãi suất, chính sách tiền tệ, hay biến động của đồng USD. Khi các quỹ lớn, ngân hàng và tổ chức tài chính điều chỉnh kỳ vọng của họ về tương lai kinh tế, họ thường hành động trước tiên trên thị trường futures.
Sự chênh lệch giữa giá futures và giá spot ngay lập tức tạo ra cơ hội kinh doanh chênh lệch giá (arbitrage). Các ngân hàng và tổ chức lớn sẽ mua ở thị trường có giá thấp hơn và bán ở thị trường có giá cao hơn, cho đến khi mức chênh lệch giá giữa 2 thị trường bị triệt tiêu. Thông qua cơ chế đó, giá spot bị kéo theo giá futures và giá XAU/USD phản ánh kỳ vọng mới của thị trường. Vì vậy, dù được gọi là “giá giao ngay”, XAU/USD không chỉ phản ánh hiện trạng cung - cầu vàng vật chất, mà còn chứa đựng kỳ vọng của thị trường tài chính về tương lai.
Như vậy, giá vàng giao ngay thế giới là kết quả của một cấu trúc tinh vi, nơi vàng đã được chuẩn hóa thành một tài sản tài chính toàn cầu. Nó được hình thành liên tục thông qua hoạt động của các market makers trên thị trường OTC, chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ thị trường hợp đồng tương lai và được điều chỉnh không ngừng bởi các hoạt động kinh doanh chênh lệch giá.
