Trong bối cảnh kinh tế thế giới năm 2025 đầy biến động, vàng vẫn giữ vững vị thế là "hầm trú ẩn" an toàn nhất. Tuy nhiên, để hiểu sâu sắc hơn tại sao giá trị của loại kim loại quý này liên tục thiết lập những cột mốc mới, hãy cùng Golden Fund nhìn vào bức tranh nguồn cung – một hệ thống phức tạp từ lòng đất cho đến các nhà máy tái chế.
Hai nguồn mạch chính tạo nên dòng chảy vàng
Điểm khác biệt lớn nhất giữa vàng và các loại tài sản khác nằm ở tốc độ tăng trưởng nguồn cung cực thấp. Tổng lượng vàng đã được khai thác trong lịch sử nhân loại tính đến nay chỉ vào khoảng 216.000 tấn. Trong khi đó, mỗi năm các mỏ vàng toàn cầu chỉ tạo thêm được khoảng 3.000 - 3.600 tấn, tương đương với mức tăng trưởng chỉ từ 1,5% đến 2% tổng trữ lượng hiện có trên mặt đất.
Việc khai thác mỏ đóng góp khoảng 75% tổng cung hàng năm. Đây là nguồn cung sơ cấp, nhưng cũng là nguồn cung kém linh hoạt nhất. Việc đưa một mỏ vàng từ giai đoạn thăm dò đến lúc ra được thành phẩm mất trung bình từ 10 đến 20 năm. Do đó, sản lượng khai thác không thể tăng ngay lập tức dù giá vàng có nhảy vọt.
Nguồn thứ hai là vàng tái chế, chiếm khoảng 25% còn lại. Khác với khai thác, nguồn cung này cực kỳ nhạy cảm với giá cả. Khi giá vàng thế giới chạm ngưỡng kỷ lục trong năm 2025, chúng ta thấy một làn sóng bán lại trang sức và thiết bị điện tử cũ tăng mạnh. Đây chính là "van điều tiết" giúp thị trường không rơi vào tình trạng đóng băng thanh khoản.
Ngoài ra còn có hoạt động phòng vệ rủi ro (Hedging) của các nhà sản xuất. Mặc dù chiếm tỉ trọng rất nhỏ, nhưng các quyết định chốt giá bán trước của các tập đoàn khai thác lớn thường phản ánh niềm tin của họ về xu hướng giá trong tương lai, từ đó gián tiếp tác động đến lượng vàng thực tế lưu thông trên thị trường.
Dự phóng nguồn cung năm 2026:
Tổng nguồn cung vàng trong năm 2026 dự kiến sẽ đạt mức 5.328,91 tấn, tăng khoảng 224,79 tấn (tương đương mức tăng trưởng 4,4%) so với con số khoảng 5.100 tấn của năm 2025. Sự bứt phá này chủ yếu đến từ việc giá vàng duy trì ở ngưỡng cao, kích thích người dân và các đơn vị công nghiệp đẩy mạnh việc nấu chảy, tái chế trang sức và linh kiện cũ để tận dụng giá trị chênh lệch.
Bản đồ quyền lực và thách thức "đỉnh điểm khai thác"
Bản đồ sản xuất vàng thế giới hiện nay đang ghi nhận sự thống trị của các quốc gia nhóm BRICS và các nước có nền tảng địa chất giàu có. Trung Quốc tiếp tục giữ vững vị trí quán quân về sản lượng, theo sau sát sao là Australia và Nga. Tuy nhiên, một sự thật đáng lo ngại là sản lượng từ các mỏ truyền thống tại Mỹ và Nam Phi đang có dấu hiệu suy giảm rõ rệt.
Thách thức lớn nhất hiện nay chính là khái niệm "Peak Gold" (Đỉnh điểm khai thác). Các chuyên gia địa chất cảnh báo rằng hầu hết các mỏ vàng dễ khai thác trên thế giới đều đã được tìm thấy. Hiện nay, để duy trì sản lượng, các công ty phải đào sâu hơn hoặc khai thác ở những vùng có điều kiện khắc nghiệt như Bắc Cực hay các vùng rừng rậm nhiệt đới.
Trữ lượng vàng còn lại dưới lòng đất ước tính chỉ còn khoảng 57.000 tấn. Với tốc độ khai thác hiện tại, nếu không có những đột phá về công nghệ dò tìm, thế giới sẽ sớm đối mặt với tình trạng thắt chặt nguồn cung tự nhiên, biến vàng trở thành một tài sản ngày càng hữu hạn và đắt đỏ.
Những rào cản hiện hữu và xu hướng "Khan hiếm có kiểm soát"
Bước sang năm 2026, nguồn cung vàng không còn là câu chuyện thuần túy về địa chất. Nó đã trở thành một cuộc chơi đa biến số, nơi các yếu tố phi truyền thống đóng vai trò quyết định "giá sàn" của thị trường.
Điểm tựa từ chi phí sản xuất (AISC) – Khi "giá sàn" bị đẩy lên cao
Chi phí duy trì toàn bộ (AISC - all in sustaining costs) của ngành khai thác vàng không còn nằm ở mức 1.000 - 1.200 USD/oz như thập kỷ trước. Hiện nay, con số này đang tiến sát ngưỡng 1.600 - 1.800 USD/oz do ba gọng kìm:
-
Khủng hoảng nhân sự chất lượng cao: Ngành khai thác đang thiếu hụt trầm trọng kỹ sư và chuyên gia vận hành máy móc tự động hóa, đẩy lương nhân công tăng vọt.
-
Lạm phát năng lượng: Vàng nằm sâu hơn, đòi hỏi nhiều năng lượng hơn để vận hành các dàn khoan và hệ thống thông gió khổng lồ. Chi phí dầu diesel và điện năng chiếm tới 20 - 30% tổng chi phí vận hành.
-
Hàm lượng quặng giảm: Các mỏ mới có hàm lượng vàng thấp hơn đáng kể. Để có được 1 ounce vàng, doanh nghiệp phải đào và xử lý lượng đất đá gấp đôi so với 20 năm trước.
Key thực tế: AISC tạo ra một "tấm lưới bảo hiểm" cho giá vàng. Nếu giá thị trường rơi xuống gần mức này, các mỏ sẽ lập tức cắt giảm sản lượng hoặc đóng cửa tạm thời để tránh lỗ, khiến nguồn cung sụt giảm ngay lập tức và đẩy giá bật tăng trở lại.
Tiêu chuẩn ESG - chiếc phanh của chuyến xe khai thác
Tiêu chuẩn ESG (môi trường, xã hội và quản trị) không còn là khẩu hiệu mà đã trở thành "giấy thông hành" duy nhất để vàng tiến vào các kho dự trữ của ngân hàng trung ương và quỹ ETF.
-
Thuế carbon và khai thác xanh: Các tập đoàn lớn phải chi hàng tỷ USD để chuyển đổi sang xe điện mỏ và năng lượng tái tạo nhằm đạt mục tiêu Net Zero.
-
Nguồn gốc minh bạch: Vàng khai thác từ các vùng xung đột hoặc mỏ thủ công không đảm bảo an toàn lao động (vàng "máu") đang bị loại bỏ khỏi chuỗi cung ứng chính thống.
-
Chi phí xử lý chất thải: Các quy định nghiêm ngặt về quản lý xyanua và nước thải khiến chi phí tuân thủ pháp lý tăng thêm 5-10% mỗi năm.
Nút thắt địa chính trị
Một xu hướng mới nổi trong năm 2025 - 2026 là các quốc gia sở hữu tài nguyên lớn (như ở Châu Phi và Nam Mỹ) đang thắt chặt quy định, tăng thuế khai thác hoặc yêu cầu giữ lại một phần lớn sản lượng để dự trữ quốc gia thay vì xuất khẩu. Điều này khiến dòng chảy vàng trên thị trường quốc tế trở nên phân mảnh và khó dự đoán hơn bao giờ hết.
