Trong môi trường bất ổn kinh tế và địa chính trị kéo dài, vàng giữ vai trò tài sản phòng vệ nhờ tính phi nợ, thanh khoản toàn cầu cao và khả năng bảo toàn giá trị khi niềm tin vào chính sách, tiền tệ và trật tự thế giới suy yếu.
Vai trò phòng vệ của vàng
Trong lịch sử tài chính hiện đại, vàng không phải là tài sản mang lại hiệu suất cao nhất trong các chu kỳ tăng trưởng, nhưng lại là tài sản hiếm hoi liên tục giữ được vai trò ổn định trong những giai đoạn trật tự kinh tế - tài chính bị thách thức. Vai trò phòng vệ của vàng không đến từ cảm tính hay truyền thống, mà bắt nguồn từ chính cấu trúc của hệ thống tiền tệ và tài chính toàn cầu.
Vàng không phải là nghĩa vụ nợ của bất kỳ tổ chức nào, không phụ thuộc vào khả năng trả nợ, lợi nhuận hay uy tín tín dụng của một chủ thể cụ thể. Trong khi tiền pháp định tồn tại dựa trên niềm tin vào chính sách và kỷ luật tài khóa, tiền tệ, thì vàng tồn tại như một dạng tài sản “phi cam kết”, nơi giá trị không gắn với lời hứa của bất kỳ bên phát hành nào.
Bởi tính chất đặc biệt trên mà mỗi khi niềm tin vào hệ thống tài chính, chính sách kinh tế hay trật tự địa chính trị bị lung lay, vàng thường trở thành điểm đến tự nhiên của dòng tiền. Trong những thời điểm khó khăn, nhà đầu tư có xu hướng ưu tiên bảo toàn giá trị hơn là tìm kiếm lợi suất và vàng - vừa có tính thanh khoản toàn cầu, lại không phụ thuộc vào cam kết của bất kỳ chủ thể chính sách nào ngay lập tức chứng minh được giá trị.
Phản ứng của vàng trước bất ổn kinh tế vĩ mô
Trong vòng 5 năm trở lại đây, môi trường kinh tế toàn cầu liên tục rơi vào trạng thái bất ổn nối tiếp bất ổn, tạo điều kiện để vai trò phòng vệ của vàng được thể hiện rõ nét hơn bao giờ hết. Giai đoạn 2020 - 2021 đánh dấu cú sốc COVID-19, khi nền kinh tế toàn cầu gần như bị đóng băng trong thời gian ngắn. Chuỗi cung ứng đứt gãy, nhu cầu tiêu dùng sụp đổ, thất nghiệp tăng vọt và các ngân hàng trung ương buộc phải triển khai các gói nới lỏng tiền tệ với quy mô chưa từng có.
Trong bối cảnh lãi suất thực rơi xuống vùng âm sâu và cung tiền tăng mạnh, vàng không chỉ phản ứng như một tài sản trú ẩn trước rủi ro suy thoái, mà còn như một công cụ bảo toàn sức mua trước nguy cơ pha loãng giá trị tiền tệ. Đà tăng mạnh của vàng trong giai đoạn này phản ánh nỗi lo mang tính hệ thống hơn là phản ứng trước một cú sốc ngắn hạn.
Bước sang giai đoạn 2022 - 2023, thế giới chuyển từ khủng hoảng tăng trưởng sang khủng hoảng lạm phát. Lạm phát toàn cầu leo thang do hệ quả của chính sách nới lỏng kéo dài, đứt gãy chuỗi cung ứng và cú sốc năng lượng. Cục Dự trữ liên bang Mỹ cùng nhiều ngân hàng trung ương lớn buộc phải thắt chặt chính sách với tốc độ nhanh và mạnh nhất trong nhiều thập kỷ.
Về lý thuyết, lãi suất tăng cao là yếu tố bất lợi cho vàng, do làm gia tăng chi phí cơ hội của việc nắm giữ tài sản không sinh lãi. Tuy nhiên, thực tế cho thấy vàng không rơi vào xu hướng suy yếu kéo dài, mà thường giữ được mặt bằng giá cao và phản ứng mạnh trong các giai đoạn thị trường tài chính biến động. Điều này cho thấy vai trò của vàng lúc này không chỉ là phòng vệ trước lạm phát, mà còn là công cụ bảo hiểm trước nguy cơ sai lầm chính sách, suy thoái kinh tế và bất ổn tài chính phát sinh từ chu kỳ thắt chặt quá nhanh.
Trong năm 2026, bức tranh kinh tế trở nên phức tạp hơn khi tăng trưởng tại Mỹ tỏ ra bền bỉ hơn dự báo, trong khi lạm phát giảm chậm và thị trường lao động bắt đầu xuất hiện các dấu hiệu suy yếu về chất. Sự phân hóa này đặt Fed vào thế khó, khi việc nới lỏng sớm có thể làm lạm phát quay trở lại, trong khi duy trì chính sách thắt chặt quá lâu lại làm gia tăng rủi ro suy giảm kinh tế. Chính trạng thái “bất định kéo dài” này khiến vàng tiếp tục giữ vai trò như một tài sản cân bằng rủi ro, đặc biệt trong bối cảnh kỳ vọng chính sách liên tục bị điều chỉnh và thị trường khó hình thành xu hướng ổn định.
Phản ứng của vàng trước bất ổn về địa chính trị toàn cầu
Song hành với bất ổn kinh tế, các năm gần đây cũng chứng kiến sự leo thang rõ rệt của rủi ro địa chính trị mang tính cấu trúc. Căng thẳng chiến lược giữa Mỹ và Trung Quốc không chỉ dừng ở thương mại mà mở rộng sang công nghệ, tài chính và địa chính trị. Xung đột Nga – Ukraine làm thay đổi cục diện năng lượng toàn cầu, kéo theo lạm phát chi phí và sự phân mảnh của chuỗi cung ứng. Trung Đông liên tục bất ổn, tạo rủi ro đối với dòng chảy năng lượng và thương mại quốc tế.
Trong bối cảnh đó, vàng không chỉ được nắm giữ bởi nhà đầu tư cá nhân hay các quỹ đầu tư, mà ngày càng được mua vào bởi các ngân hàng trung ương, đặc biệt tại các nền kinh tế mới nổi. Việc gia tăng dự trữ vàng phản ánh xu hướng giảm phụ thuộc vào USD và hệ thống tài chính phương Tây, cũng như mong muốn tăng khả năng chống chịu trước các cú sốc địa chính trị và trừng phạt tài chính.
Điểm đáng chú ý là vàng thường không phản ứng mạnh nhất ngay tại thời điểm xung đột bùng phát, mà thể hiện vai trò phòng vệ rõ nét hơn trong giai đoạn hậu khủng hoảng, khi thị trường bắt đầu đánh giá các hệ quả dài hạn. Những hệ quả này bao gồm sự phân mảnh kinh tế toàn cầu, rủi ro lạm phát kéo dài, biến động tỷ giá và sự suy giảm niềm tin vào các khuôn khổ hợp tác quốc tế.
GoldenFund tin rằng vai trò phòng vệ của vàng trong thế giới hiện đại không còn chỉ gắn với khái niệm trú ẩn truyền thống, mà phản ánh một thực tế sâu sắc hơn: sự gia tăng của bất ổn đa tầng, nơi các cú sốc kinh tế, chính sách và địa chính trị đan xen và khuếch đại lẫn nhau.
Sự phân mảnh địa chính trị và cạnh tranh chiến lược giữa các trung tâm quyền lực lớn khiến các quyết định kinh tế ngày càng mang màu sắc chính trị, làm suy yếu tính dự báo của chính sách và gia tăng rủi ro hệ thống. Toàn cầu hóa cũng góp phần đẩy nhanh tốc độ truyền dẫn của bất ổn, khi các cú sốc không còn bị giới hạn trong phạm vi khu vực mà lan tỏa gần như tức thời trên toàn cầu.
