Vàng chính là một trong những tài sản nhạy nhất với các biến số vĩ mô, mối quan hệ giữa vàng và các biến số vĩ mô được củng cố bởi các đặc tính của loại tài sản này.
Vàng: tài sản không sinh lãi, không tạo ra dòng tiền
Khác với cổ phiếu hay trái phiếu, vàng không mang lại dòng tiền định kỳ, không có lợi nhuận, không có cổ tức, cũng không có lãi suất. Điều này khiến nhiều người mặc định vàng là “tài sản chết”. Nhưng trong phân tích vĩ mô, chính việc không có dòng tiền lại khiến vàng trở thành một trong những tài sản nhạy cảm nhất với các biến số nền tảng của hệ thống kinh tế. Khi một tài sản không có dòng tiền, giá trị của nó không được chiết khấu từ lợi nhuận tương lai, mà được quyết định gần như hoàn toàn bởi môi trường tiền tệ, lạm phát, lãi suất thực và niềm tin vào hệ thống tài chính.
Trong bối cảnh lãi suất thực giảm, tức là lãi suất danh nghĩa tăng chậm hơn so với tốc độ tăng của lạm phát, chi phí cơ hội nắm giữ vàng giảm xuống rõ rệt. Nhà đầu tư không còn bị “phạt” khi giữ một tài sản không sinh lãi, trong khi giá trị của tiền pháp định lại bị bào mòn theo thời gian. Ngược lại, khi lãi suất thực tăng mạnh và ổn định, vàng thường chịu áp lực vì hệ thống lúc đó đang tưởng thưởng cho việc nắm giữ tiền và trái phiếu. Do đó, vàng không phản ứng với một biến số riêng lẻ, mà phản ứng với tổ hợp điều kiện vĩ mô, đặc biệt là mối quan hệ giữa tăng trưởng, lạm phát và chính sách tiền tệ.
Điểm quan trọng là vàng không “chờ” dữ liệu kinh tế được công bố mới phản ứng. Thị trường vàng thường đi trước, phản ánh kỳ vọng của nhà đầu tư về quỹ đạo chính sách trong trung và dài hạn. Khi xuất hiện dấu hiệu cho thấy nền kinh tế bước vào giai đoạn bất ổn, dù các con số hiện tại vẫn đẹp, vàng đã bắt đầu điều chỉnh giá. Chính cơ chế này khiến vàng trở thành một tài sản mang tính dự báo vĩ mô nhiều hơn là phản ứng tức thời với tin tức.
Vàng là thước đo của lạm phát kỳ vọng và niềm tin vào tiền tệ, không phải CPI ngắn hạn
Một trong những hiểu lầm phổ biến nhất là cho rằng vàng chỉ tăng khi lạm phát tăng và giảm khi lạm phát hạ nhiệt. Thực tế, vàng không phản ứng mạnh với chỉ số CPI trong ngắn hạn, mà nhạy cảm với lạm phát kỳ vọng dài hạn và khả năng các ngân hàng trung ương kiểm soát được sức mua của đồng tiền. Khi thị trường tin rằng lạm phát chỉ mang tính tạm thời và chính sách tiền tệ đủ mạnh để xử lý, vàng thường không có phản ứng đáng kể, ngay cả khi CPI ở mức cao.
Ngược lại, trong những giai đoạn lạm phát không còn được xem là hiện tượng chu kỳ, mà trở thành hệ quả của các vấn đề cấu trúc như nợ công cao, thâm hụt ngân sách kéo dài và chính sách tài khóa mở rộng, vàng thường được định giá lại ở mặt bằng cao hơn. Lúc này, vàng không đơn thuần là công cụ phòng hộ lạm phát, mà trở thành phương tiện bảo toàn sức mua trước rủi ro mất giá của tiền pháp định.
Vàng cũng phản ứng rất nhạy với các dấu hiệu cho thấy niềm tin vào tiền tệ bị xói mòn, kể cả khi lạm phát chưa bùng nổ. Việc các ngân hàng trung ương mở rộng bảng cân đối kế toán, duy trì lãi suất thấp trong thời gian dài hoặc chấp nhận lạm phát cao hơn mục tiêu đều gửi tín hiệu rằng ưu tiên đang nghiêng về ổn định tăng trưởng và tài khóa hơn là bảo vệ giá trị đồng tiền. Thị trường vàng, với bản chất là một tài sản không phụ thuộc vào bất kỳ chính phủ hay hệ thống tín dụng nào, phản ánh những thay đổi này rất sớm.
Vàng là tài sản phản ánh rủi ro hệ thống và mức độ bất ổn của trật tự kinh tế toàn cầu
Không giống các tài sản rủi ro vốn phụ thuộc vào tăng trưởng kinh tế và lợi nhuận doanh nghiệp, vàng phản ứng mạnh với rủi ro hệ thống - những rủi ro khó có thể định lượng bằng các mô hình tài chính thông thường. Khi hệ thống ngân hàng đối mặt với nguy cơ mất thanh khoản, khi thị trường trái phiếu trở nên biến động bất thường, hoặc khi căng thẳng địa chính trị đe dọa chuỗi cung ứng và dòng chảy thương mại toàn cầu, vàng thường được tái định vị như một tài sản an toàn mang tính toàn cầu.
Điều đáng chú ý là vàng không nhất thiết phải tăng ngay khi rủi ro xuất hiện. Trong nhiều trường hợp, giá vàng tăng dần và bền bỉ khi thị trường bắt đầu đánh giá lại mức độ ổn định của hệ thống tài chính, đặc biệt là khi các công cụ chính sách truyền thống tỏ ra kém hiệu quả. Khi niềm tin vào khả năng điều phối của các ngân hàng trung ương suy giảm, vàng trở thành một trong số ít tài sản không mang rủi ro đối tác, không phụ thuộc vào cam kết trả nợ hay năng lực quản lý của bất kỳ tổ chức nào.
Chính vì phản ánh rủi ro ở cấp độ hệ thống, vàng thường có độ nhạy cao với các biến số vĩ mô mang tính nền tảng, thay vì các chỉ báo kinh tế đơn lẻ. Giá vàng, trong nhiều trường hợp, là kết quả của sự tích tụ kỳ vọng về bất ổn, chứ không phải phản ứng tức thời với một sự kiện cụ thể. Điều này lý giải vì sao vàng có thể tăng giá trong những giai đoạn mà dữ liệu kinh tế chưa xấu rõ rệt, nhưng cấu trúc vĩ mô đã bắt đầu phát ra tín hiệu cảnh báo.
