Giá vàng thường phản ứng trước khi rủi ro địa chính trị bùng nổ. Khi sự kiện xảy ra, rủi ro đã được định giá, dòng tiền có thể chuyển sang USD và trái phiếu, hoặc xung đột bị đánh giá là cục bộ, khiến vàng không tăng bền vững.
Thị trường định giá rủi ro trước khi sự kiện địa chính trị xảy ra
Trong nhiều trường hợp, giá vàng phản ứng không phải tại thời điểm bất ổn địa chính trị bùng nổ, mà từ rất sớm khi rủi ro mới ở trạng thái tiềm ẩn. Các nhà đầu tư tổ chức, quỹ phòng hộ và ngân hàng lớn có xu hướng hành động dựa trên kỳ vọng, chứ không chờ đợi sự kiện chính thức. Khi các dấu hiệu leo thang xuất hiện như căng thẳng ngoại giao, các tuyên bố cứng rắn từ giới lãnh đạo hay sự dịch chuyển bất thường của lực lượng quân sự, vàng thường đã được mua vào trước đó. Đến thời điểm chiến sự hoặc xung đột thực sự diễn ra, phần lớn rủi ro đã được phản ánh vào giá, khiến dư địa tăng thêm của vàng trở nên hạn chế.
Thực tế này thể hiện rõ trong cuộc xung đột Nga và Ukraine trước tháng 2 năm 2022. Khi Nga tập trung quân dọc biên giới Ukraine từ cuối năm 2021, giá vàng đã tăng mạnh do lo ngại chiến tranh. Tuy nhiên, ngay sau khi chiến sự chính thức nổ ra, phản ứng tăng của vàng chỉ diễn ra trong thời gian ngắn trước khi giá điều chỉnh. Nguyên nhân là bởi kịch bản xấu nhất đã được thị trường chuẩn bị từ trước, và khi sự kiện trở thành hiện thực, động lực mua mới suy yếu trong khi áp lực chốt lời gia tăng.Điều này phản ánh quy luật phổ biến của thị trường tài chính, nơi mà tài sản thường được mua khi rủi ro còn là dự báo và bán khi rủi ro đã trở thành sự thật.
>> Xem thêm: Lãi suất FED ảnh hưởng đến giá vàng như thế nào?
Vai trò trung tâm của Mỹ: sự cạnh tranh giữa vàng với USD và trái phiếu
Phản ứng của vàng trước bất ổn địa chính trị không thể tách rời vai trò của Mỹ trong hệ thống tài chính toàn cầu. Trong nhiều tình huống, đặc biệt khi căng thẳng xảy ra bên ngoài lãnh thổ Mỹ, đồng USD và trái phiếu Chính phủ Mỹ lại trở thành điểm đến trú ẩn ưu tiên hơn vàng. Với quy mô kinh tế lớn nhất thế giới, thị trường tài chính sâu rộng và tính thanh khoản vượt trội, Mỹ thường được xem là nơi an toàn nhất khi rủi ro toàn cầu gia tăng.
Điều này lý giải vì sao nhiều sự kiện khủng bố hoặc xung đột khu vực tại Trung Đông hay châu Âu trong quá khứ không tạo ra xu hướng tăng bền vững cho vàng. Sau các vụ tấn công khủng bố lớn tại châu Âu hoặc các đợt leo thang căng thẳng tại Iraq và Syria, dòng tiền trú ẩn chủ yếu dịch chuyển vào USD và trái phiếu Mỹ. Khi đồng USD mạnh lên và lợi suất trái phiếu giảm, sức hấp dẫn tương đối của vàng suy yếu, khiến kim loại quý này chỉ biến động ngắn hạn rồi nhanh chóng quay về xu hướng cũ.
Golden Fund cho rằng xu hướng biến động này của giá vàng càng trở nên rõ nét trong bối cảnh kinh tế Mỹ vững mạnh hoặc khi chính sách tiền tệ Mỹ bước vào giai đoạn thắt chặt. Trong chu kỳ tăng lãi suất mạnh mẽ của Cục Dự trữ liên bang từ năm 2022, nhiều bất ổn địa chính trị vẫn diễn ra nhưng vàng gặp khó khăn trong việc duy trì đà tăng do lợi suất thực tăng và đồng USD duy trì sức mạnh. Điều này cho thấy vai trò trú ẩn của vàng không phải lúc nào cũng vượt trội, mà luôn phải cạnh tranh trực tiếp với các tài sản gắn liền với nền kinh tế Mỹ.
Một ví dụ mang tính khu vực cho thấy vì sao bất ổn địa chính trị không phải lúc nào cũng hỗ trợ giá vàng là các đợt xung đột biên giới giữa Campuchia và Thái Lan. Dù từng có thời điểm giao tranh quân sự nổ ra, các cuộc xung đột này chủ yếu diễn ra với quy mô hạn chế, tập trung trong phạm vi hẹp dọc khu vực biên giới giữa hai nước và nhanh chóng được kiểm soát. Quan trọng hơn, những căng thẳng này không gây gián đoạn chuỗi cung ứng khu vực, không làm thay đổi cán cân quyền lực tại Đông Nam Á và hầu như không tạo ra rủi ro lan tỏa sang các nền kinh tế lân cận, bao gồm cả Việt Nam. Trong bối cảnh đó, thị trường tài chính toàn cầu gần như không phản ứng, dòng tiền trú ẩn không dịch chuyển và giá vàng không ghi nhận biến động đáng kể. Trường hợp này cho thấy khi xung đột được đánh giá là mang tính cục bộ, không đe dọa trật tự khu vực hay hệ thống tài chính rộng lớn hơn, vàng khó có thể đóng vai trò là tài sản trú ẩn toàn cầu, bất chấp việc chiến sự vẫn tồn tại trên thực tế.
Khi hành động quân sự làm giảm bất định thay vì gia tăng rủi ro
Một yếu tố quan trọng khác khiến vàng không luôn tăng khi bất ổn địa chính trị xảy ra là không phải mọi hành động quân sự đều làm gia tăng rủi ro trong dài hạn. Trong một số trường hợp, sự can thiệp quân sự nhanh chóng và mang tính áp đảo lại giúp loại bỏ những kịch bản xấu nhất mà thị trường lo ngại trước đó. Khi mức độ bất định giảm xuống, nhu cầu nắm giữ vàng với vai trò phòng thủ cũng suy yếu.
Chiến tranh Vùng Vịnh năm 1991 (cũng gọi là Chiến tranh vịnh Ba Tư hay Chiến dịch Bão táp Sa mạc) là một cuộc xung đột giữa Iraq và liên minh gần 38 quốc gia do Mỹ lãnh đạo và được Liên Hợp Quốc phê chuẩn để giải phóng Kuwait, là một ví dụ điển hình. Trước khi liên quân do Mỹ dẫn đầu phát động Chiến dịch Bão táp sa mạc, giá vàng tăng mạnh do lo ngại xung đột kéo dài và lan rộng tại Trung Đông sau khi Iraq tấn công Kuwait và tuyên bố sáp nhập lãnh thổ quốc gia này vào nước mình.
Tuy nhiên, sau khi liên minh của các quốc gia có tiềm lực quân sự mạnh hơn Iraq tham chiến nhằm giải phóng Kuwait, thị trường nhận ra rằng tình hình chiến tranh Iraq - Kuwait sẽ được kiểm soát mặc dù đây có vẻ là một động thái làm leo thang căng thẳng khi có thêm nhiều bên tham chiến. Bởi việc nhiều nước cùng tham chiến có thể khiến tình hình tại Trung Đông thêm phức tạp nếu Iraq sử dụng các biện pháp cực đoan như vũ khí hóa dầu mỏ, tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng trọng yếu hoặc mở rộng xung đột sang các quốc gia láng giềng, nhưng thực tế năng lực quân sự và không gian chiến lược của Iraq khi đó không đủ để hiện thực hóa các kịch bản rủi ro mang tính hệ thống mà thị trường từng lo ngại.
Tương tự, trong nhiều chiến dịch quân sự hạn chế khác, phản ứng ban đầu của vàng thường mang tính cảm xúc và ngắn hạn. Khi thị trường đánh giá rằng hành động quân sự không dẫn tới chiến tranh toàn diện hoặc không làm gián đoạn nghiêm trọng trật tự địa chính trị, vàng dần mất động lực tăng giá. Điều này cho thấy yếu tố quyết định không nằm ở việc có chiến sự hay không, mà nằm ở việc chiến sự đó làm gia tăng hay làm suy giảm mức độ bất định trong hệ thống toàn cầu.
