Thị trường đang định giá kịch bản hỗn loạn tối đa quanh Greenland: Vàng lập đỉnh, tài sản rủi ro bị bán tháo. Tuy nhiên, đây nhiều khả năng là cú sốc tâm lý ngắn hạn, phản ánh nỗi sợ hơn là một trật tự bất ổn mới.
Khi thị trường định giá “kịch bản hỗn loạn tối đa”
Những ngày gần đây, thị trường tài chính toàn cầu chứng kiến một làn sóng biến động mạnh hiếm thấy. Giá vàng bứt phá lên vùng cao kỷ lục quanh vùng $4.700, bạc vượt mốc 94 USD, trong khi chứng khoán Mỹ và châu Âu đồng loạt điều chỉnh. Tâm điểm của cơn sóng này không đến từ dữ liệu kinh tế hay chính sách tiền tệ, mà từ một rủi ro địa chính trị tưởng như khó tin: viễn cảnh xung đột chiến lược giữa Mỹ và các đồng minh châu Âu xoay quanh Greenland.
Việc Tổng thống Donald Trump tuyên bố áp thuế 10% đối với 8 quốc gia châu Âu, kèm theo đe dọa nâng lên 25% nếu Đan Mạch không chấp nhận các yêu sách liên quan đến Greenland, đã khiến thị trường nhanh chóng chuyển sang trạng thái “phòng thủ cực đoan”. Các tài sản rủi ro bị bán tháo, trong khi vàng được mua vào như một phản xạ trú ẩn quen thuộc. Ở thời điểm này, thị trường không còn phân tích xác suất hay tính khả thi, mà đang định giá kịch bản xấu nhất có thể xảy ra, nơi trật tự xuyên Đại Tây Dương bị phá vỡ và rủi ro hệ thống lan rộng.
Cá tính của tổng thống Mỹ
Để hiểu vì sao những tuyên bố về Greenland của tổng thống Mỹ lại có sức công phá lớn đến vậy, cần nhìn vào yếu tố thường bị xem nhẹ trong phân tích địa chính trị: tâm lý cá nhân của người ra quyết định. Nhiều nghiên cứu học thuật, nổi bật là phân tích của nhà tâm lý học Dan McAdams (Đại học Northwestern), mô tả ông Donald Trump như một “episodic man” - người sống trong từng khoảnh khắc cảm xúc riêng lẻ, không xâu chuỗi quá khứ, hiện tại và tương lai thành một chiến lược dài hạn nhất quán.
Trong khuôn khổ này, các tuyên bố cứng rắn, thậm chí cực đoan, không nhất thiết phản ánh một đại chiến lược địa chính trị, mà là nỗ lực “thắng” trong từng thời điểm. Điều này lý giải vì sao ông Trump có thể thay đổi lập trường rất nhanh: hôm nay leo thang, ngày mai hạ nhiệt, miễn là ông có thể tuyên bố chiến thắng. Chính ông Trump từng viết trong The Art of the Deal rằng ông thường đưa ra yêu cầu rất cao, tạo áp lực tối đa, rồi sẵn sàng chấp nhận kết quả thấp hơn nhưng vẫn gọi đó là thành công.
Dưới góc nhìn thị trường, điều quan trọng không phải là đúng hay sai về mặt đạo đức, chính trị, mà là tính lặp lại của mô thức hành vi. Khi hành vi mang tính khuôn mẫu, nó trở thành một biến số có thể dự báo và cũng là lý do vì sao những cú sốc địa chính trị dưới thời ông Trump thường mang tính “đột ngột nhưng không kéo dài”.
>> Xem thêm: Vai trò phòng vệ của vàng trước các bất ổn địa chính trị hiện đại
Greenland: yêu sách chiến lược hay đòn bẩy đàm phán?
Bình luận gây chú ý nhất của ông Trump trong đợt căng thẳng này không phải là thuế quan, mà là lời phàn nàn rằng châu Âu “không trao cho ông Giải Nobel Hòa bình”. Chi tiết tưởng như bông đùa này lại hé lộ bản chất sâu xa của cuộc đối đầu: động cơ mang tính cá nhân và biểu tượng, hơn là mục tiêu lãnh thổ khả thi.
Trên thực tế, việc Mỹ “mua” Greenland là điều gần như không thể về mặt pháp lý và chính trị, khi hòn đảo này có quyền tự trị cao và đã nhiều lần khẳng định gắn bó với Đan Mạch. Thuế quan, vì thế, không phải công cụ để chiếm lãnh thổ, mà là đòn bẩy gây áp lực nhằm buộc đối phương nhượng bộ theo những cách khác: tăng cường hợp tác an ninh Bắc Cực, mở rộng hiện diện quân sự của Mỹ, tiếp cận tài nguyên chiến lược, hoặc đơn giản là những tuyên bố công khai thể hiện sự “ghi nhận” vai trò của ông Trump.
Tiền lệ chiến tranh thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc diễn ra vào năm 2025 cho thấy mô thức này rất quen thuộc: leo thang mạnh, thị trường hoảng loạn, sau đó đạt được một thỏa thuận thấp hơn nhiều so với yêu sách ban đầu, nhưng vẫn đủ để ông Trump tuyên bố chiến thắng. Nếu Greenland đi theo con đường tương tự, rủi ro địa chính trị hiện tại sẽ mang tính tạm thời, chứ không phải một sự thay đổi cấu trúc dài hạn.
Trong bối cảnh đó, câu hỏi lớn nhất với nhà đầu tư là: liệu cú bứt phá của vàng có đánh dấu một chu kỳ tăng mới, hay chỉ là đỉnh của “phí rủi ro khủng hoảng”? Lịch sử gần đây cho thấy, ngay cả những sự kiện quân sự cực đoan như các cuộc không kích trực tiếp vào cơ sở hạt nhân Iran cũng không đủ để duy trì đà tăng dài hạn cho vàng khi rủi ro nhanh chóng được kiểm soát.
Hiện tại, Dollar Index hầu như chưa bị tổn thương nghiêm trọng, lợi suất trái phiếu Mỹ vẫn giữ cấu trúc ổn định và chưa xuất hiện dấu hiệu tháo chạy quy mô lớn khỏi tài sản Mỹ. Điều đó cho thấy thị trường tài chính toàn cầu vẫn đang vận hành trong khuôn khổ cũ. Giá vàng tăng mạnh phản ánh nỗi sợ trước tiêu đề tin tức, chứ chưa phải sự tái định giá căn bản của hệ thống tiền tệ hay trật tự địa chính trị.
Golden Fund cho rằng nếu căng thẳng Greenland được hạ nhiệt thông qua một thỏa thuận “giữ thể diện” cho các bên, phần lớn yếu tố định giá trú ẩn sẽ nhanh chóng bị triệt tiêu. Khi đó, vàng có nguy cơ bước vào giai đoạn điều chỉnh hoặc tích lũy kéo dài, thay vì tiếp tục leo thang theo một xu hướng bền vững. Nói cách khác, thị trường đang ở gần đỉnh điểm của nỗi sợ, hơn là khởi đầu của một kỷ nguyên bất ổn mới.
