- Mỹ đang cân nhắc tịch thu thêm tàu chở dầu Iran nhằm siết nguồn thu của Tehran, nhưng lo ngại nguy cơ Iran trả đũa và gây biến động thị trường dầu.
- Iran có thể đáp trả bằng cách bắt giữ tàu của đồng minh Mỹ hoặc gây gián đoạn eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển 25% nguồn cung dầu toàn cầu, làm giá dầu tăng mạnh.
Chiến lược và kế hoạch tịch thu tàu dầu của Iran
Chính quyền của Tổng thống Trump đang thảo luận về việc có nên tịch thu thêm các tàu chở dầu của Iran hay không. Mục tiêu là mở rộng chiến dịch phong tỏa vốn đã được áp dụng với Venezuela sang Iran nhằm cắt đứt nguồn thu tài chính chính của Tehran. Tuy nhiên, các quan chức Mỹ vẫn đang do dự vì lo ngại những phản ứng đáp trả khốc liệt từ phía Iran.
Hiện nay, Mỹ tập trung nhắm vào "hạm đội bóng tối" – một mạng lưới khoảng 1.000 tàu chuyên vận chuyển dầu trái phép từ các quốc gia bị trừng phạt như Iran và Nga sang Trung Quốc. Bộ Tài chính Mỹ đã liệt hơn 20 tàu chở dầu của Iran vào danh sách trừng phạt trong năm nay, biến chúng thành mục tiêu tiềm năng để tịch thu.
Nếu quyết định thực hiện, quân đội Mỹ sẽ phải điều động nhân lực và tàu chiến để áp giải các tàu bị bắt giữ về Mỹ hoặc một địa điểm lưu trữ an toàn. Đây là một phần trong chiến lược "áp lực tối đa" nhằm buộc Tehran phải quay lại bàn đàm phán để hạn chế chương trình hạt nhân và tên lửa.
Dù ưu tiên ngoại giao, Nhà Trắng khẳng định luôn có sẵn nhiều lựa chọn quân sự và kinh tế nếu các cuộc đàm phán thất bại. Việc tấn công vào các tàu dầu được coi là phương án hiệu quả hơn là tấn công quân sự trực tiếp vào lãnh thổ Iran, vì nó làm suy yếu chế độ thông qua sự cô lập kinh tế mà không gây ra một cuộc chiến tổng lực.
>> Xem thêm: Chính quyền Trump làm việc với các công ty dầu khí về vấn đề Venezuela
Nguy cơ đáp trả và tác động đến thị trường năng lượng
Các chuyên gia cảnh báo Iran gần như chắc chắn sẽ trả đũa nếu Mỹ bắt giữ tàu của họ. Tehran có thể bắt giữ lại các tàu dầu của đồng minh Mỹ trong khu vực hoặc nguy hiểm hơn là rải thủy lôi tại Eo biển Hormuz. Đây là tuyến đường huyết mạch chiếm tới 25% lượng dầu thô của toàn thế giới.
Bất kỳ sự gián đoạn nào tại Eo biển Hormuz cũng sẽ khiến giá dầu thế giới tăng vọt ngay lập tức. Điều này không chỉ gây bất ổn kinh tế toàn cầu mà còn tạo ra một "cơn bão chính trị" tại Mỹ, ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín của Nhà Trắng.
Dù việc đóng cửa eo biển không có lợi cho ai, kể cả Iran, nhưng các nhà phân tích cho rằng nếu bị dồn vào đường cùng, Tehran sẵn sàng thực hiện điều đó. Các quốc gia vùng Vịnh khác cũng sẽ gặp khó khăn lớn trong việc xuất khẩu dầu, tạo ra một cuộc khủng hoảng năng lượng chưa từng có.
Trên thực tế, căng thẳng đã bắt đầu gia tăng khi máy bay không người lái và tàu tuần tra của Iran vừa qua đã áp sát một tàu chở dầu treo cờ Mỹ. Mỹ đã phải điều động tàu chiến và máy bay để hộ tống con tàu này về cảng an toàn tại Bahrain nhằm tránh một vụ bắt giữ.
Lực lượng thực thi và mạng lưới "Hạm đội bóng tối"
Mỹ hiện có sự hiện diện quân sự mạnh mẽ tại khu vực để sẵn sàng hành động. Tàu sân bay USS Abraham Lincoln và 5 tàu khu trục tên lửa có thể được sử dụng làm căn cứ để ngăn chặn hoặc kiểm soát các tàu dầu. Ngoài ra, lực lượng Tuần duyên Mỹ tại Bahrain sẽ đóng vai trò chủ chốt trong việc trực tiếp lên tàu và thực thi pháp luật.
Mạng lưới "hạm đội bóng tối" hoạt động rất tinh vi bằng cách sử dụng cờ giả hoặc đăng ký tại các quốc gia như Barbados, Cameroon và Panama để che giấu nguồn gốc dầu. Khi những tàu này di chuyển ở vùng biển quốc tế, chúng có thể rơi vào quyền tài phán của Mỹ nếu vi phạm các lệnh trừng phạt đã được ban hành.
Tại Venezuela, chiến dịch của Mỹ đã mang lại kết quả khi lượng xuất khẩu dầu của nước này giảm xuống chỉ còn một nửa. Mỹ thậm chí đã truy đuổi các tàu vi phạm trên khắp thế giới để gửi đi thông điệp cứng rắn. Tuy nhiên, tại các tuyến hàng hải gần Iran, Mỹ vẫn đang hành động thận trọng hơn để tránh xung đột trực tiếp.
Trung Quốc hiện là khách hàng lớn nhất của dầu Iran, sử dụng hạm đội bóng tối để mua dầu với giá chiết khấu rẻ hơn khoảng 10 USD/thùng so với thị trường. Việc Mỹ thắt chặt kiểm soát không chỉ nhằm vào Iran mà còn gián tiếp gây áp lực lên nguồn cung năng lượng giá rẻ này của Trung Quốc.
Golden Fund nhận định: Thông tin về việc Mỹ cân nhắc tịch thu tàu dầu Iran là một "ngòi nổ" tâm lý cực mạnh đối với thị trường tài chính. Khi rủi ro địa chính trị tại Trung Đông leo thang và nguy cơ gián đoạn nguồn cung dầu thô tại Eo biển Hormuz trở nên hiện hữu, dòng tiền thường có xu hướng rời bỏ các tài sản rủi ro để tìm đến các hầm trú ẩn an toàn. Do đó, giá vàng thế giới dự báo sẽ chịu tác động tăng mạnh trong ngắn hạn, vì vàng luôn là lựa chọn hàng đầu của nhà đầu tư khi đối mặt với bất ổn chiến tranh và lo ngại lạm phát từ việc giá năng lượng tăng cao.
>> Xem thêm: Tổng thống Trump đe dọa áp thuế 25% với các nước giao thương với Iran
