Vàng luôn giữ một vị trí đặc biệt trong hệ thống tài chính toàn cầu, nhưng cũng chính vì vậy mà nó thường xuyên bị gán cho những cách hiểu đơn giản hóa. Nhiều quan điểm về vàng được lặp lại như chân lý, trong khi thực tế vận động của giá vàng phức tạp hơn rất nhiều, gắn chặt với niềm tin, kỳ vọng và cấu trúc chính sách tiền tệ. Ba hiểu lầm dưới đây là những ví dụ điển hình.
Cứ in tiền, lạm phát cao là vàng tăng?
Một trong những quan điểm phổ biến nhất trên thị trường là cho rằng mỗi khi ngân hàng trung ương in tiền mạnh hoặc lạm phát tăng cao thì giá vàng tất yếu sẽ tăng. Tuy nhiên, lịch sử vận động của thị trường vàng cho thấy mối quan hệ này không mang tính tự động hay cơ học. Trên thực tế, vàng không phản ứng trực tiếp với mức lạm phát đã xảy ra, mà phản ứng với kỳ vọng lạm phát trong tương lai và đặc biệt là diễn biến của lãi suất thực, tức mức lãi suất sau khi đã điều chỉnh theo lạm phát.
Giai đoạn thập niên 1970 tại Hoa Kỳ thường được viện dẫn như một ví dụ điển hình cho lập luận lạm phát cao kéo vàng tăng. Quả thực, trong giai đoạn này, lạm phát leo thang mạnh, giá cả mất kiểm soát và vàng tăng với tốc độ rất nhanh. Tuy nhiên, nguyên nhân cốt lõi không nằm ở bản thân lạm phát, mà ở việc cơ quan điều hành tiền tệ phản ứng chậm chạp và thiếu quyết đoán, khiến lãi suất thực duy trì ở mức âm trong thời gian dài. Điều này làm xói mòn nghiêm trọng niềm tin vào sức mua của đồng tiền, buộc dòng vốn phải tìm đến vàng như một nơi lưu giữ giá trị.
Ngược lại, đầu thập niên 1980 lại cho thấy một bức tranh hoàn toàn khác. Dù lạm phát vẫn còn cao trong một khoảng thời gian, giá vàng lại bước vào xu hướng giảm kéo dài khi chính sách tiền tệ được thắt chặt quyết liệt. Việc nâng lãi suất lên mức rất cao đã đưa lãi suất thực trở lại vùng dương, qua đó khôi phục niềm tin vào đồng tiền và uy tín của chính sách điều hành. Khi vai trò lưu trữ giá trị của tiền pháp định được tái lập, nhu cầu nắm giữ vàng suy giảm, bất chấp lạm phát chưa hạ nhiệt ngay lập tức.
Sau khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008, cung tiền trên phạm vi toàn cầu tăng mạnh chưa từng có, nhưng lạm phát thực tế lại duy trì ở mức thấp trong nhiều năm. Dù vậy, giá vàng vẫn tăng mạnh trong giai đoạn từ năm 2009 đến năm 2011. Điều này cho thấy vàng không phản ánh chỉ số giá tiêu dùng hiện tại, mà phản ánh niềm tin và kỳ vọng của thị trường vào khả năng kiểm soát giá trị tiền tệ trong trung và dài hạn. Vì vậy, in tiền hay lạm phát cao chỉ là điều kiện cần, chứ không phải điều kiện đủ để giá vàng tăng bền vững.
Vàng chỉ dành cho nhà đầu tư sợ rủi ro?
Quan điểm cho rằng vàng chỉ phù hợp với những nhà đầu tư sợ rủi ro hoặc mang tâm lý phòng thủ là một cách nhìn đã lỗi thời so với thực tế vận hành của thị trường tài chính hiện đại. Trên thực tế, vàng ngày càng được sử dụng như một công cụ phân bổ tài sản mang tính chiến lược, đặc biệt trong các danh mục đầu tư lớn và có tầm nhìn dài hạn.
Các ngân hàng trung ương, các quỹ đầu tư theo xu hướng vĩ mô hay các tổ chức quản lý tài sản chuyên nghiệp không nắm giữ vàng vì lo sợ biến động ngắn hạn, mà vì vàng có khả năng giảm thiểu rủi ro mang tính hệ thống và những cú sốc cực đoan mà các mô hình định giá truyền thống khó dự báo. Trong những giai đoạn thị trường tài chính đối mặt với khủng hoảng niềm tin, bất ổn chính sách hoặc biến động địa chính trị, vàng thường đóng vai trò ổn định danh mục và bảo vệ giá trị tổng thể của tài sản.
Không chỉ dừng lại ở vai trò phòng vệ, vàng còn là một tài sản mang tính đầu tư chủ động theo chu kỳ. Trong nhiều giai đoạn lịch sử, vàng mang lại mức sinh lời vượt trội so với cổ phiếu và trái phiếu, đặc biệt khi môi trường lãi suất, chính sách tiền tệ và trật tự kinh tế toàn cầu thay đổi. Do đó, việc đầu tư vào vàng không đồng nghĩa với việc từ bỏ tăng trưởng, mà phản ánh một chiến lược phân bổ vốn có tính toán, dựa trên hiểu biết sâu sắc về mối quan hệ giữa các loại tài sản trong chu kỳ kinh tế và tài chính.
>> Xem thêm: Vàng trong bối cảnh trật tự thế giới dựa trên luật lệ đang suy yếu
Vàng tăng mạnh, có phải dấu hiệu cho thấy kinh tế đang bất ổn?
Đà tăng giá mạnh hay liên tục phá đỉnh của vàng thường được nhiều người mặc định là tín hiệu cho khủng hoảng hoặc bất ổn kinh tế. Cách diễn giải này nhìn qua có vẻ rất đúng logic và phù hợp với đặc tính của vàng - tài sản thường tăng giá trong những giai đoạn bất ổn về kinh tế hoặc địa chính trị toàn cầu. Tuy nhiên, cách diễn giải này không thể coi là một quy luật phổ quát mà nên nhìn nhận sự tăng giá của vàng, hay bất kỳ tài sản tài chính, đầu tư nào khác thực chất phản ánh sự cải thiện trong kỳ vọng của người nắm giữ tài sản đó.
Khi giá của tài sản nắm giữ gia tăng, hiệu ứng của cải xuất hiện: nhà đầu tư cảm thấy tự tin hơn vào tài chính cá nhân, cảm thấy tự tin rằng mình có thể gia tăng tài sản hơn nữa trong tương lai, từ đó gia tăng chi tiêu. Dòng tiền chi tiêu gia tăng từ sự thịnh vượng hơn của các nhà đầu tư chính là yếu tố hỗ trợ tăng trưởng kinh tế, thay vì kìm hãm nó như nhiều người lầm tưởng. Việc giá vàng tăng hay phá đỉnh không nhất thiết phản ánh một sự sụp đổ nào đó, cho dù là sụp đổ về kinh tế hay niềm tin vào hệ thống chính trị và cũng không nhất thiết phản ánh sự thay đổi khẩu vị rủi ro cùng kỳ vọng của thị trường trong dài hạn.
Từ những phân tích trên, Golden Fund cho rằng việc nhìn nhận giá vàng tăng đồng nghĩa với kinh tế đang xấu là một cách tiếp cận một chiều và thiếu cơ sở. Trên thực tế, giá vàng tăng cần được đặt trong mối quan hệ với toàn bộ hệ thống tài chính, bao gồm chính sách tiền tệ, dòng vốn và kỳ vọng của nhà đầu tư. Trong nhiều giai đoạn, vàng tăng không phải vì thị trường hoảng loạn, mà vì niềm tin đang được tái cấu trúc lại sau những cú sốc lớn, khi nhà đầu tư tìm kiếm một chuẩn mực ổn định hơn để định vị tài sản của mình.
