- Ông Trump đang xem xét các phương án tấn công, trong đó có khả năng nhắm vào lãnh đạo và lực lượng an ninh Iran
- Chưa có quyết định cuối cùng được đưa ra về hướng hành động cụ thể của Mỹ
- Iran chuẩn bị cho kịch bản đối đầu quân sự nhưng vẫn để ngỏ các kênh ngoại giao; trong khi đó, Israel và các nước Arab nghi ngờ không kích đơn thuần khó lật đổ chính quyền Tehran
Kế hoạch không kích của ông Trump và mục tiêu "thay đổi nhân sự" tại Iran
Tổng thống Mỹ Donald Trump đang cân nhắc các phương án quân sự nhằm vào Iran, bao gồm các cuộc không kích có mục tiêu vào lực lượng an ninh và giới lãnh đạo. Mục đích của kế hoạch này là tiếp thêm động lực cho những người biểu tình, dù các quan chức Israel và Ả Rập cảnh báo rằng chỉ riêng sức mạnh không quân sẽ không đủ để lật đổ các nhà lãnh đạo tôn giáo tại đây.
Hai nguồn tin thân cận với các cuộc thảo luận cho biết ông Trump muốn tạo điều kiện cho một cuộc "thay đổi chế độ" sau khi các cuộc trấn áp đẫm máu hồi đầu tháng này đã khiến hàng ngàn người thiệt mạng. Ông đang xem xét việc đánh vào các chỉ huy và cơ quan chịu trách nhiệm về bạo lực, nhằm giúp người biểu tình có thêm tự tin để chiếm giữ các tòa nhà chính phủ và an ninh.
Các phụ tá của ông Trump cũng thảo luận về phương án tấn công quy mô lớn hơn để tạo ra tác động lâu dài, có thể nhắm vào chương trình tên lửa đạn đạo hoặc các cơ sở làm giàu hạt nhân của Iran. Tuy nhiên, ông Trump vẫn chưa đưa ra quyết định cuối cùng về việc có đi theo con đường quân sự hay không, dù sự xuất hiện của tàu sân bay và hạm đội tác chiến tại Trung Đông tuần này đã mở rộng đáng kể năng lực tấn công của Mỹ.
Trong khi đó, giới ngoại giao phương Tây lo ngại rằng các cuộc tấn công có thể phản tác dụng, làm suy yếu phong trào phản kháng vốn đang bị sốc sau đợt trấn áp đẫm máu nhất kể từ Cách mạng Hồi giáo năm 1979. Các chuyên gia nhận định rằng nếu không có sự đào ngũ hàng loạt từ quân đội, các cuộc biểu tình tại Iran dù "anh hùng" nhưng vẫn yếu thế hơn hẳn về hỏa lực so với chính quyền.
>> Xem thêm: Cú hích địa chính trị: Mở đường cho giá vàng tiến đến vùng $5.400
Sự bế tắc ngoại giao và quyền lực thực tế tại Tehran
Về phía Iran, giới chức nước này tuyên bố đang chuẩn bị cho một cuộc đối đầu quân sự, đồng thời vẫn tận dụng các kênh ngoại giao. Tuy nhiên, Tehran cáo buộc Washington không cho thấy sự cởi mở trong đối thoại. Phái đoàn Iran tại Liên Hợp Quốc khẳng định họ sẵn sàng thảo luận dựa trên "sự tôn trọng lẫn nhau" nhưng sẽ tự vệ "mạnh mẽ chưa từng có" nếu bị dồn vào đường cùng.
Thực tế tại Tehran, Lãnh tụ tối cao Khamenei ở tuổi 86 đã rút lui khỏi việc quản trị hàng ngày và đang ẩn náu tại các địa điểm bí mật sau khi các cuộc không kích của Israel năm ngoái tiêu diệt nhiều tướng lĩnh cấp cao. Quyền điều hành thực tế đã chuyển sang các nhân vật liên minh với Quân đoàn Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC), lực lượng đang chi phối cả mạng lưới an ninh lẫn nền kinh tế lớn của Iran.
Mặc dù suy yếu do bất ổn, giới lãnh đạo Iran vẫn kiểm soát chặt chẽ tình hình bất chấp cuộc khủng hoảng kinh tế sâu sắc. Các báo cáo tình báo Mỹ cho thấy chính phủ Iran dù bị rạn nứt nhưng chưa đến mức sụp đổ hoàn toàn. Mục tiêu của ông Trump dường như là dàn xếp một sự thay đổi lãnh đạo tương tự như kịch bản tại Venezuela, thay thế người đứng đầu mà không làm thay đổi toàn bộ hệ thống chính quyền.
Vấn đề phức tạp nhất là hiện chưa có người kế nhiệm rõ ràng cho ông Khamenei. Các nhà ngoại giao lo ngại rằng nếu xuất hiện khoảng trống quyền lực, IRGC có thể trực tiếp nắm quyền, khiến lập trường hạt nhân trở nên cứng rắn hơn và căng thẳng vùng Vịnh càng thêm trầm trọng. Bất kỳ nhà lãnh đạo mới nào nổi lên dưới áp lực của nước ngoài đều sẽ bị người dân từ chối và vô tình làm mạnh thêm vị thế của lực lượng Vệ binh Cách mạng.
Rủi ro khu vực và kịch bản bất ổn toàn cầu
Các quốc gia vùng Vịnh, vốn là đồng minh lâu năm của Mỹ, đang lo sợ họ sẽ trở thành mục tiêu đầu tiên nếu Iran trả đũa. Saudi Arabia và các nước láng giềng đã vận động Washington không tiến hành không kích. Thái tử Saudi Arabia thậm chí khẳng định sẽ không cho phép sử dụng không phận hoặc lãnh thổ của mình để tấn công Iran, vì "Mỹ có thể bóp cò, nhưng chúng tôi mới là bên phải gánh chịu hậu quả".
Nhiều chuyên gia cảnh báo một nước Iran tan rã có thể rơi vào nội chiến như Iraq năm 2003, gây ra làn sóng tị nạn khổng lồ và làm gián đoạn dòng chảy dầu mỏ qua eo biển Hormuz – huyết mạch năng lượng toàn cầu. Nguy cơ lớn nhất là Iran bị xé nhỏ thành các đơn vị đối địch chiến đấu giành tài nguyên, tương tự như giai đoạn đầu của cuộc nội chiến Syria.
Việc triển khai quân đội của Mỹ cho thấy Washington không còn tính đến một cuộc tấn công đơn lẻ, mà đang chuẩn bị cho một chiến dịch kéo dài. Niềm tin tại Washington và Jerusalem là Iran có khả năng tái thiết năng lượng hạt nhân và tên lửa rất nhanh, do đó cần một áp lực thường trực để làm xói mòn hệ thống từ bên trong cho đến khi nó sụp đổ.
Kết quả dễ xảy ra nhất là một sự "xói mòn nghiền nát": sự đào ngũ của giới tinh hoa, tê liệt kinh tế và tranh giành quyền kế vị. Tất cả các yếu tố này đang đẩy khu vực Trung Đông vào một trạng thái bất định cực độ, nơi ranh giới giữa ngoại giao và chiến tranh tổng lực trở nên mong manh hơn bao giờ hết.
Golden Fund nhận định: Thông tin về việc Tổng thống Trump cân nhắc không kích trực diện vào giới lãnh đạo Iran là một "cú sốc địa chính trị" cực độ, tác động trực tiếp và mạnh mẽ nhất đến giá vàng. Việc vàng bứt phá vượt ngưỡng $5.400/oz và hướng tới $5.602/oz trong sáng nay (29/01/2026) là phản ứng tất yếu khi rủi ro chiến tranh không còn là lời đe dọa suông mà đã chuyển sang giai đoạn thảo luận mục tiêu quân sự cụ thể. Tâm lý "mua vàng" sẽ tiếp tục thống trị thị trường chừng nào hạm đội Mỹ còn áp sát vùng Vịnh và chưa có tín hiệu xuống thang từ Nhà Trắng. Ngoài yếu tố trú ẩn an toàn, lo ngại về việc gián đoạn nguồn cung dầu tại eo biển Hormuz sẽ đẩy lạm phát toàn cầu tăng phi mã, biến vàng trở thành tài sản duy nhất có khả năng bảo toàn giá trị.
>> Xem thêm: Vàng chạm mốc 5.200 USD: Cú nhảy lịch sử từ hỗn loạn địa chính trị và làn sóng phi USD hóa
