- Trật tự kinh tế hậu Thế chiến II đang suy yếu, khi quyền lực nhà nước và yếu tố địa chính trị dần thay thế hiệu quả kinh tế trong việc dẫn dắt dòng vốn và thị trường.
- Nợ công tăng mạnh và áp lực tài khóa khiến ngân hàng trung ương giảm phụ thuộc vào trái phiếu, gia tăng mua vàng, qua đó củng cố vai trò trú ẩn của kim loại quý.
- Khan hiếm tài nguyên và rủi ro địa chính trị đẩy giá kim loại lên cao, trong khi ngành khai khoáng đối mặt rủi ro can thiệp, chi phí tăng và sản lượng suy giảm.
Trật tự kinh tế hậu Thế chiến II suy yếu và sự trỗi dậy của “quyền lực nhà nước”
Trật tự kinh tế toàn cầu hình thành sau Thế chiến II vốn dựa trên các nguyên tắc như thương mại tự do, chuỗi cung ứng toàn cầu liền mạch và dòng vốn luân chuyển theo hiệu quả kinh tế. Tuy nhiên, cấu trúc này đang suy yếu rõ rệt khi các quốc gia ngày càng ưu tiên lợi ích chiến lược và an ninh quốc gia hơn là hiệu quả thị trường.
Đà tăng mạnh của các mặt hàng kim loại như bạc và đồng không chỉ xuất phát từ lạm phát hay chính sách tiền tệ nới lỏng. Thực tế, đây là hệ quả của môi trường địa chính trị phân mảnh, nơi nguồn cung hàng hóa chiến lược bị kiểm soát chặt hơn bởi các chính phủ.
Trong bối cảnh mới, các tín hiệu thị trường truyền thống như đường cong lợi suất, định giá cổ phiếu hay tăng trưởng lợi nhuận doanh nghiệp không còn phản ánh đầy đủ hướng đi của dòng vốn. Thay vào đó, quyền lực chính trị, khả năng kiểm soát tài nguyên và vị thế địa chiến lược đang trở thành yếu tố dẫn dắt chính.
Điều này đánh dấu sự chuyển dịch sang một kỷ nguyên mà thị trường không còn vận hành thuần túy theo logic kinh tế, mà chịu tác động sâu sắc từ các quyết định chính sách và can thiệp của nhà nước.
>>Xem thêm: “Chiến tranh kim loại” làm đứt gãy trật tự cũ, các quốc gia tăng tốc kiểm soát nguồn cung
Áp lực nợ công, chính sách tiền tệ và vai trò ngày càng lớn của vàng
Đà tăng mạnh của kim loại quý diễn ra trong bối cảnh các ngân hàng trung ương tiếp tục đa dạng hóa dự trữ, giảm dần tỷ trọng trái phiếu chính phủ. Đây là phản ứng hợp lý trước tình trạng “áp đảo tài khóa”, khi chính phủ ngày càng phụ thuộc vào vay nợ.
Các số liệu cho thấy xu hướng này có cơ sở rõ ràng. Thâm hụt ngân sách liên bang của Mỹ trong năm tài khóa 2025 lên tới 1.800 tỷ USD, đẩy nợ công do khu vực công chúng nắm giữ lên mức 99,8% GDP. Nghiêm trọng hơn, chi phí lãi ròng cho khoản nợ này lần đầu tiên vượt mốc 1.000 tỷ USD trong năm 2025.
Điều này tạo ra một vòng lặp tài chính, trong đó Bộ Tài chính Mỹ buộc phải phát hành thêm nợ mới chỉ để trả lãi cho các khoản nợ cũ. Áp lực này làm gia tăng lo ngại về tính bền vững của tài khóa và vai trò truyền thống của trái phiếu chính phủ như một tài sản an toàn.
Cùng lúc đó, các ngân hàng trung ương trên toàn cầu tiếp tục mua vàng với quy mô lớn. Sau khi mua kỷ lục 1.045 tấn trong năm 2024, nhu cầu từ khu vực chính thức vẫn duy trì mạnh mẽ đến cuối năm 2025, với các quốc gia như Ba Lan, Ấn Độ và Thổ Nhĩ Kỳ gia tăng đáng kể dự trữ. Hoạt động mua liên tục này đã tạo ra một mức nền vững chắc cho giá kim loại quý, gần như tách rời khỏi tác động của lãi suất thực, phản ánh ưu tiên ngày càng lớn đối với “tính trung lập tiền tệ”.
Rủi ro trong ngành khai khoáng và tình trạng khan hiếm tài nguyên
Giá vàng tăng mạnh và kết thúc năm 2025 với mức tăng 67%, mức tăng mạnh nhất kể từ năm 1979. Quan điểm phổ biến cho rằng cổ phiếu khai khoáng sẽ hưởng lợi lớn từ giá kim loại cao đang đối mặt với nhiều rủi ro mới.
Tuy nhiên các yếu tố như rủi ro pháp lý tại từng quốc gia và sự can thiệp ngày càng sâu của chính phủ đang trở thành lực cản lớn đối với ngành khai khoáng. Hoạt động đầu cơ vào cổ phiếu khai khoáng trong môi trường hiện tại có thể mang lại kết cục không tích cực.
Dữ liệu củng cố thêm cho rủi ro trong ngành khai khoáng: Bank of America dự báo sản lượng vàng toàn cầu từ các nhà khai thác lớn tại Bắc Mỹ sẽ giảm 2% trong năm 2026, trong khi chi phí khai thác toàn phần (AISC) tăng lên khoảng 1.600 USD/ounce. Đồng thời, xu hướng “can thiệp của nhà nước” đang hiện rõ, khi Mexico thực hiện cải cách lớn trong ngành khai khoáng và Mali siết chặt quyền kiểm soát nhà nước đối với sản xuất vàng, làm suy giảm biên lợi nhuận của các doanh nghiệp nước ngoài.
Đối với thị trường đồng, mức giá cao hiện nay phản ánh tình trạng khan hiếm vật chất thực sự, chứ không phải bong bóng đầu cơ. Ước tính cho thấy thị trường đồng tinh luyện có thể thiếu hụt hơn 300.000 tấn trong năm 2026, trong khi bất ổn tại các quốc gia giàu tài nguyên như Venezuela càng làm chậm quá trình phục hồi nguồn cung. Trong bối cảnh đó, việc tiếp cận tài nguyên vật chất đang trở nên khó khăn hơn.
Golden Fund nhận định: địa chính trị và rủi ro hệ thống tài chính đang ngày càng ảnh hưởng mạnh đến thị trường hàng hóa. Việc các ngân hàng trung ương tăng mua vàng để đa dạng hóa dự trữ và giảm phụ thuộc vào trái phiếu chính phủ củng cố vai trò của vàng như tài sản trú ẩn trong bối cảnh bất ổn kinh tế - chính trị. Trong khi đó, sự khan hiếm vật chất ở thị trường bạc và đồng, cùng với gián đoạn chuỗi cung ứng, khiến bạc không chỉ là công cụ phòng ngừa rủi ro mà còn phản ánh thiếu hụt nguồn cung thực tế. Do đó, giá vàng có xu hướng tăng và được hỗ trợ bởi nhu cầu trú ẩn và dự trữ chính thức, còn giá bạc cũng có thể tiếp tục duy trì ở mức cao nhờ cả yếu tố trú ẩn và nhu cầu công nghiệp trong môi trường địa chính trị mới.
>>Xem thêm: 2026 được dự báo là “kỷ nguyên” của kim loại quý
