Vàng giữ vai trò trụ cột trong dự trữ ngoại hối toàn cầu nhờ khả năng bảo toàn giá trị, đa dạng hóa rủi ro, chống lạm phát, giúp giảm phụ thuộc vào USD đồng thời thích ứng với các bất ổn kinh tế cũng như địa chính trị.
Vai trò của vàng trong dự trữ ngoại hối toàn cầu
Các ngân hàng trung ương trên thế giới tiếp tục coi vàng là một trụ cột quan trọng trong chiến lược quản lý dự trữ ngoại hối, không chỉ vì vai trò lịch sử mà còn nhờ khả năng bảo toàn giá trị của vàng trong bối cảnh bất ổn kinh tế và địa chính trị gia tăng. Theo dữ liệu của Hội đồng Vàng Thế giới cập nhật đến quý III/2025, tổng dự trữ vàng của các ngân hàng trung ương toàn cầu đạt khoảng 40.225 tấn, chiếm 15 - 27% tổng dự trữ ngoại hối tùy theo phương pháp định giá, mức cao nhất kể từ thập niên 1950 và vượt đỉnh trước khi hệ thống bản vị vàng bị bãi bỏ.
Xu hướng này phản ánh nỗ lực đa dạng hóa dự trữ, trong đó vàng không chỉ đóng vai trò tài sản an toàn mà còn giúp giảm rủi ro từ sự phụ thuộc quá mức vào các đồng tiền pháp định, đặc biệt là đồng USD. Giai đoạn 2022 - 2024 ghi nhận lượng mua ròng vàng của ngân hàng trung ương vượt 1.000 tấn mỗi năm và năm 2025 ước tính khoảng 700 - 800 tấn, chủ yếu đến từ châu Á và các nền kinh tế mới nổi. Nhờ đó, giá trị vàng trong dự trữ toàn cầu đã vượt trái phiếu kho bạc Mỹ, ước khoảng 4,5 nghìn tỷ USD so với 3,5 nghìn tỷ USD.
Sự khác biệt về tỷ trọng vàng giữa các khu vực
Tỷ trọng vàng trong dự trữ ngoại hối cho thấy sự phân hóa rõ nét giữa các khu vực. Tại châu Âu, nhiều quốc gia duy trì tỷ lệ vàng cao do di sản bản vị vàng và nhu cầu ổn định tài chính nội tại. Tính đến tháng 9/2025, Anh nắm giữ vàng chiếm 18,3% dự trữ, Ba Lan 24,12%, trong khi Đức và Pháp duy trì mức 60 - 70%, phản ánh chiến lược bảo thủ nhằm phòng ngừa rủi ro suy thoái và biến động đồng euro.
Ngược lại, châu Á, khu vực dẫn đầu về tốc độ mua vàng lại có tỷ lệ vàng thấp hơn trong tổng dự trữ: Trung Quốc 7,68%, Nhật Bản 7,76%, Ấn Độ 15,17%, Singapore 6,09%, Thái Lan 10,56%. Dù tỷ trọng còn khiêm tốn, xu hướng tích lũy mạnh mẽ những năm gần đây cho thấy sự dịch chuyển chiến lược nhằm giảm phụ thuộc vào USD và nâng cao khả năng chống chịu trước các cú sốc thương mại và tài chính.
Tại châu Mỹ, sự phân hóa càng rõ rệt khi Mỹ sở hữu 80,36% dự trữ dưới dạng vàng (8.133 tấn), nhấn mạnh vai trò lịch sử và biểu tượng sức mạnh tài chính, trong khi các nền kinh tế Mỹ Latinh như Brazil (5,01%) hay Mexico (5,69%) ưu tiên thanh khoản ngắn hạn do áp lực lạm phát và nợ công.
Còn tại Trung Đông và châu Phi, tỷ lệ vàng thường cao hơn ở một số quốc gia như Thổ Nhĩ Kỳ với 28% tổng dự trữ (543 tấn vào tháng 11 năm 2025), Uzbekistan 6%, phản ánh nhu cầu bảo vệ chống lại bất ổn địa chính trị và lạm phát nội tại, nhưng tổng thể khu vực này chiếm tỷ lệ nhỏ hơn trong tổng dự trữ toàn cầu do quy mô kinh tế hạn chế hơn.
Nền tảng vĩ mô và địa chính trị của chiến lược tích trữ vàng
Sự khác biệt này không phải là ngẫu nhiên mà phản ánh bối cảnh kinh tế – vĩ mô và vị thế địa chính trị riêng biệt của từng khu vực. Tại châu Âu và Mỹ, nơi hệ thống tài chính đã phát triển cao và đồng tiền nội địa giữ vai trò trung tâm trong trật tự tiền tệ toàn cầu, vàng chủ yếu được nắm giữ như một trụ cột niềm tin nhằm củng cố uy tín của ngân hàng trung ương và bảo đảm ổn định dài hạn cho hệ thống tài chính. Trong bối cảnh nợ công cao, chu kỳ nới lỏng tiền tệ kéo dài và niềm tin vào tiền pháp định có thể bị bào mòn theo thời gian, vàng đóng vai trò như “neo giá trị” cuối cùng, giúp duy trì tính bền vững của bảng cân đối dự trữ.
Đặc biệt tại châu Á và các nền kinh tế mới nổi, động lực tích lũy vàng mang tính chiến lược và phòng vệ địa chính trị rõ nét hơn. Các quốc gia này thường có mức độ phụ thuộc lớn vào đồng đô la Mỹ trong thanh toán quốc tế và dự trữ ngoại hối, khiến họ dễ tổn thương trước các cú sốc về địa chính trị hay các cú sốc kinh tế có khả năng ảnh hưởng lớn tới đồng đô la.
Tổng kết lại, Golden Fund cho rằng các khác biệt này cho thấy chiến lược dự trữ vàng không chỉ phụ thuộc vào yếu tố tài chính thuần túy, mà còn chịu ảnh hưởng sâu sắc từ vị thế tiền tệ, mức độ hội nhập tài chính và rủi ro địa chính trị của từng quốc gia. Đặt trong bối cảnh trật tự tiền tệ toàn cầu trở nên phân mảnh hơn thì dù còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố nội tại khác nhau thì đối với nhiều ngân hàng trung ương vàng vẫn là một công cụ dự trữ linh hoạt, cho phép các ngân hàng trung ương điều chỉnh danh mục dự trữ để đáp ứng những nhu cầu và ràng buộc rất khác nhau giữa các khu vực.
Nguyên nhân cốt lõi khiến ngân hàng trung ương lựa chọn vàng
Lý do các ngân hàng trung ương ưu tiên nắm giữ vàng thay vì nhiều loại tài sản khác ngoài yếu tố thanh khoản tốt, được chấp nhận rộng rãi và có thể nhanh chóng chuyển đổi thành tiền mặt trong các tình huống khẩn cấp thì còn có thể được lý giải từ chính các đặc tính cốt lõi của kim loại quý này. Trước hết, vàng có mức tương quan thấp, thậm chí âm, với các tài sản tài chính truyền thống như cổ phiếu và trái phiếu, qua đó đóng vai trò tài sản phòng vệ hiệu quả trong giai đoạn khủng hoảng.
Bên cạnh đặc tính tương quan thấp với các tài sản tài chính truyền thống, vàng còn sở hữu nhiều ưu điểm khiến các ngân hàng trung ương ưu tiên nắm giữ trong cơ cấu dự trữ. Trước hết, vàng là tài sản không mang rủi ro tín dụng, không phụ thuộc vào khả năng thanh toán hay uy tín của bất kỳ quốc gia hay tổ chức phát hành nào, khác với trái phiếu chính phủ hay tiền gửi ngoại tệ.
Ngoài ra, vàng còn đóng vai trò như một công cụ phòng ngừa rủi ro tiền tệ dài hạn, khi giá trị của các đồng tiền pháp định có thể bị xói mòn bởi lạm phát kéo dài, nới lỏng tiền tệ hoặc các biện pháp can thiệp hành chính. Trong môi trường lãi suất thực thấp hoặc âm, chi phí cơ hội nắm giữ vàng giảm đáng kể, khiến vàng trở nên hấp dẫn hơn so với các tài sản sinh lãi truyền thống.
Một yếu tố ngày càng quan trọng khác là vàng không chịu rủi ro trừng phạt tài chính và đóng băng tài sản, do có thể được lưu trữ vật chất trong nước và nằm ngoài hệ thống thanh toán quốc tế. Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị gia tăng và xu hướng “phi đô la hóa” ngày càng rõ nét, nhiều ngân hàng trung ương coi vàng là công cụ giúp đa dạng hóa dự trữ, giảm phụ thuộc vào đồng USD và hệ thống tài chính do phương Tây chi phối.
